Wstęp

Z dniem 1 września 2025 roku wchodzi w życie nowy przedmiot szkolny – Edukacja Zdrowotna, opracowany i zatwierdzony przez Ministerstwo Edukacji na podstawie Rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 6 marca 2025 r. (Dz. U. z 2025 r., poz. 376). Dokument zawierający szczegółową podstawę programową przedmiotu opublikowany został przez Ministerstwo na stronie dziennikustaw.gov.pl.
Przedmiot Edukacja Zdrowotna stanowi odpowiedź na wyzwania współczesnego świata – zarówno w kontekście zdrowia fizycznego i psychicznego dzieci i młodzieży, jak i ich relacji społecznych, dobrostanu cyfrowego, świadomości środowiskowej oraz kompetencji życiowych.

Etapy nauczania

Zgodnie z treścią rozporządzenia i podstawą programową, przedmiot będzie nauczany w dwóch grupach klas:

• KLASY IV–VI szkoły podstawowej
• KLASY VII–VIII szkoły podstawowej

W każdej z tych grup treści programowe zostały dostosowane do poziomu rozwoju uczniów, ich potrzeb rozwojowych oraz zdolności poznawczych. Program uwzględnia również różnice emocjonalne i społeczne między uczniami wczesnoszkolnymi a starszymi nastolatkami.

Edukacja Zdrowotna realizuje pięć nadrzędnych celów kształcenia:

1. Podejmowanie działań wspierających zdrowie
   Uczniowie mają zdobyć gotowość do dbania o zdrowie we wszystkich jego wymiarach: fizycznym, psychicznym, społecznym, seksualnym i środowiskowym – zarówno swoim, jak i osób z otoczenia.
2. Zrozumienie i akceptacja zmian zachodzących w ciele
   Uczniowie uczą się rozpoznawać i rozumieć procesy rozwojowe, adaptować się do nich i je akceptować, co sprzyja zdrowemu obrazowi siebie.
3. Odpowiedzialne pełnienie ról społecznych
   Program wspiera budowanie relacji opartych na godności, szacunku, empatii, tolerancji i współodpowiedzialności za dobro wspólne.
4. Monitorowanie własnego stanu zdrowia
   Uczniowie uczą się obserwować swój stan zdrowia w codziennych sytuacjach, korzystać z technologii informacyjnych oraz rozumieć konsekwencje zaniedbań zdrowotnych.
5. Zrozumienie czynników wpływających na zdrowie
   Uczniowie zdobywają umiejętność oceny, co wpływa pozytywnie, a co negatywnie na zdrowie – w każdej z jego dziedzin.

Program szczegółowo określa również zestaw umiejętności do rozwijania u uczniów, takich jak rozpoznawanie sytuacji zagrażających zdrowiu i życiu, kształtowanie pozytywnego wizerunku własnego ciała, podejmowanie działań profilaktycznych czy promowanie zdrowego stylu życia w swoim otoczeniu.

Analiza szczegółowych wymagań edukacyjnych

Dział I – Wartości i postawy

Pytanie wiodące: Dlaczego zdrowie jest wartością oraz jak rozwijać odpowiedzialność za zdrowie własne i innych osób?

Dział ten stanowi etyczny i emocjonalny fundament całego przedmiotu.

Uczniowie uczą się:

• rozumieć zdrowie jako wartość osobistą i społeczną na różnych etapach życia,
• traktować troskę o zdrowie jako naturalny element odpowiedzialności za siebie, innych i środowisko,
• rozwijać szacunek do siebie i otoczenia, empatię oraz optymizm sprzyjający harmonii życiowej.

To część programu, która kształtuje postawy, nie tylko przekazuje wiedzę – dzięki niej uczniowie budują swoją osobistą hierarchię wartości i uczą się odróżniać to, co zdrowiu służy, od tego, co mu szkodzi.

Dział II – Zdrowie fizyczne
Pytanie wiodące: Jak kształtować postawy i umiejętności w zakresie dbania o zdrowie oraz systematycznego monitorowania zdrowia fizycznego i stosowania podstawowej profilaktyki zdrowotnej?

Uczniowie zdobywają umiejętności i wiedzę pozwalające:

• rozpoznawać objawy chorób oraz znaczenie higieny osobistej,
• zrozumieć profilaktykę (np. badania przesiewowe, szczepienia),
• korzystać z systemu opieki zdrowotnej – wiedzą, jak przygotować się do wizyty lekarskiej i reagować w sytuacjach nagłych,
• stosują podstawowe działania w ramach pierwszej pomocy.

To dział praktyczny i życiowy – jego celem jest wyposażenie uczniów w umiejętność troski o zdrowie na co dzień.

Dział III – Aktywność fizyczna
Pytanie wiodące: Jak systematycznie podejmować pozaszkolną aktywność fizyczną oraz świadomie ograniczać sedentarny styl życia?

Ten dział wzmacnia nawyk ruchu jako naturalnej i codziennej części życia:

• promuje regularne ćwiczenia na świeżym powietrzu,
• uczy ograniczania bezruchu w ciągu dnia (np. przerwy aktywne, ćwiczenia wzroku),
• rozwija świadomość higieny snu, postawy ciała oraz relaksacji.

Dzięki niemu uczniowie uczą się, jak wykorzystywać ruch jako narzędzie profilaktyki i dobrego samopoczucia.

Dział IV – Odżywianie
Pytanie wiodące: Jak zdrowo się odżywiać, aby wspierać swój rozwój fizyczny ze szczególnym uwzględnieniem profilaktyki nieprawidłowej masy ciała?

Uczniowie zdobywają kompetencje takie jak:

• planowanie i przygotowywanie zdrowych posiłków i przekąsek,
• przestrzeganie zasad zdrowego nawodnienia,
• czytanie etykiet i świadome zakupy,
• rozpoznawanie świeżości żywności i niemarnowanie jej.

Dział ten integruje edukację kulinarną z troską o zdrowie – od kuchni domowej po wybory w sklepach.

Dział V – Zdrowie psychiczne
Pytanie wiodące: Jak dbać o dobrostan psychiczny i emocjonalny, w tym poczucie własnej wartości i skuteczności?

Uczniowie uczą się:

• rozpoznawać emocje i radzić sobie z nimi (np. techniki uważności, sposoby reagowania na stres),
• budować pozytywną samoocenę i postawę asertywną,
• reagować na przemoc, autoagresję i szukać pomocy w razie potrzeby.

Program normalizuje temat zdrowia psychicznego, wspiera odporność emocjonalną i uczy troski o relacje.

Dział VI – Zdrowie społeczne
Pytanie wiodące: Jak budować relacje interpersonalne oparte na otwartości, zaufaniu i podmiotowości w otoczeniu rodzinnym, szkolnym, rówieśniczym i lokalnym?

Ten dział rozwija umiejętność tworzenia i utrzymywania zdrowych relacji:

• uczniowie poznają funkcje rodziny, rozpoznają pozytywne i trudne zjawiska (np. separację, chorobę, adopcję),
• uczą się dbać o więzi rodzinne i szukać wsparcia w sytuacjach trudnych,
• poznają różne formy relacji emocjonalnych: przyjaźń, zauroczenie, miłość.

To ważny krok w kształtowaniu dojrzałości emocjonalnej i społecznej.

Dział VII – Dojrzewanie
Pytanie wiodące: Jak akceptować przemiany okresu dojrzewania oraz radzić sobie z jego wyzwaniami i kształtować pozytywny obraz własnego ciała?

Uczniowie zdobywają wiedzę o zmianach fizycznych, psychicznych i społecznych:

• identyfikują normy i nieprawidłowości dojrzewania,
• uczą się zasad higieny związanej z okresem dorastania (w tym cyklem miesiączkowym),
• poznają różnice w tempie i formie dojrzewania – co sprzyja akceptacji siebie i rówieśników.

To dział, który wspiera rozwój pozytywnego obrazu ciała i poczucia bezpieczeństwa.

Dział VIII – Zdrowie seksualne
Pytanie wiodące: Jak kształtować pozytywną postawę wobec seksualności człowieka wraz z respektowaniem autonomii cielesnej swojej i innych osób?

Tematyka skoncentrowana jest na ochronie godności i bezpieczeństwa dziecka:

• uczniowie poznają budowę narządów płciowych oraz proces zapłodnienia i opiekę nad noworodkiem,
• uczą się rozpoznawać przekraczanie granic intymnych (zarówno przez dorosłych, jak i rówieśników),
• poznają przepisy prawa dotyczące ochrony seksualności oraz sposoby uzyskania pomocy w sytuacjach zagrożenia.

To kluczowy dział dla kształtowania postaw asertywnych i odpowiedzialnych, w pełnym poszanowaniu autonomii.

Dział IX – Zdrowie środowiskowe
Pytanie wiodące: Jak środowisko naturalne i jego zanieczyszczenia wpływają na zdrowie publiczne i indywidualne?

Dział rozwija świadomość ekologiczną w kontekście zdrowia:

• uczniowie uczą się korzystać z aplikacji do monitorowania jakości powietrza i hałasu,
• poznają skutki zmian klimatu, niedosłuchu, utraty bioróżnorodności,
• podejmują działania na rzecz ochrony środowiska i zdrowia.

Ten dział łączy edukację przyrodniczą i społeczną z etyką troski o przyszłość.

Dział X – Internet i profilaktyka uzależnień
Pytanie wiodące: Co należy wiedzieć na temat bezpiecznego korzystania z Internetu i zagrożeń związanych z zażywaniem substancji psychoaktywnych?

Uczniowie:

• poznają higienę cyfrową i zagrożenia związane z nadmiernym ekranowaniem,
• uczą się rozpoznawać przemoc w sieci, grooming, uzależnienia i patostreaming,
• zdobywają wiedzę o szkodliwości substancji psychoaktywnych (alkohol, nikotyna, energetyki) i sposobach reagowania,
• rozwijają umiejętność mówienia „nie” i szukania pomocy.

To dział, który odpowiada na realia codziennego życia współczesnych uczniów.

*****

W klasach VII - VIII treści są pogłębione i bardziej zindywidualizowane – uwzględniają dojrzewanie biologiczne, emocjonalne, społeczne oraz rozwój refleksyjnego myślenia.

Najważniejsze kierunki rozwoju kompetencji:

• Wzmocnienie poczucia sprawczości i odpowiedzialności za zdrowie,
• Kształtowanie świadomych wyborów dotyczących zachowań prozdrowotnych,
• Nauka rozpoznawania i przeciwdziałania ryzykownym sytuacjom (cyberprzemoc, używki, presja społeczna),
• Pogłębiona edukacja seksualna (świadoma zgoda, antykoncepcja, profilaktyka STI),
• Praktyczna wiedza o zdrowiu środowiskowym i klimatycznym,
• Zastosowanie projektów i doświadczeń edukacyjnych: od wizyt studyjnych po działania lokalne.

Dodatkowo nauczyciel ma możliwość wdrażania wymagań fakultatywnych, co umożliwia lepsze dostosowanie programu do poziomu klasy, zainteresowań uczniów oraz wydarzeń bieżących (np. lokalnych zagrożeń zdrowotnych czy zmian klimatycznych).

Analiza szczegółowych wymagań edukacyjnych

Dział I – Wartości i postawy
Pytanie wiodące: Jak kształtować postawy i wartości związane z godnością, szacunkiem oraz prospołecznym podejściem do zdrowia i troską o środowisko naturalne?

W tym etapie edukacyjnym uczniowie:

• pogłębiają rozumienie godności i szacunku jako uniwersalnych wartości,
• uczą się akceptować różnorodność – w tym osoby z chorobami i niepełnosprawnościami,
• rozwijają świadomość wpływu własnych działań na zdrowie publiczne i środowisko,
• poznają ideę kultury wolontariatu jako służby dobru wspólnemu.

Dział I stanowi fundament aksjologiczny, który przenika wszystkie kolejne działy programu.

Dział II – Zdrowie fizyczne
Pytanie wiodące: Jak zapobiegać najczęstszym chorobom cywilizacyjnym i zakaźnym oraz jak budować empatyczną postawę wobec osób z chorobami przewlekłymi i niepełnosprawnościami?

Uczniowie:

• poznają czynniki ryzyka i zasady profilaktyki chorób zakaźnych i przewlekłych,
• uczą się korzystać z narzędzi diagnostycznych (np. pomiar ciśnienia, BMI),
• omawiają znaczenie szczepień i rozpoznają dezinformację antyszczepionkową,
• zdobywają świadomość zdrowia jako zasobu społecznego i wspierają osoby z niepełnosprawnościami.

Dodatkowo możliwa jest realizacja wymagań fakultatywnych, np. na temat chorób przenoszonych przez zwierzęta lub wyzwań związanych z chorobami przewlekłymi.

Dział III – Aktywność fizyczna
Pytanie wiodące: Jak promować aktywny styl życia, zastępować bezruch ruchem i podejmować aktywność fizyczną, aby zapobiegać chorobom?

Uczniowie:

• planują i monitorują swoją aktywność w cyklu 24-godzinnym,
• propagują aktywność w szkole i społeczności lokalnej, organizują wydarzenia sportowe,
• uczą się przeciwdziałać bólom pleców, wadom postawy i sedentaryzmowi.

Wymagania fakultatywne pozwalają pogłębić temat poprzez refleksję nad profilaktyką chorób niezakaźnych i motywacją do ruchu.

Dział IV – Odżywianie
Pytanie wiodące: Jak samodzielnie planować i komponować zbilansowane posiłki oraz przeciwdziałać niezdrowym zachowaniom żywieniowym?

Dział rozwija praktyczne umiejętności:

• planowania i komponowania posiłków zgodnie z zaleceniami talerza zdrowego żywienia,
• przygotowywania posiłków przed- i potreningowych, a także napojów izotonicznych,
• rozpoznawania ryzyk wynikających z nieprawidłowych diet, nadużywania suplementów i napojów energetyzujących.

Uczniowie nabywają odpowiedzialność żywieniową, ucząc się troski o zdrowie i środowisko poprzez rozsądne wybory konsumenckie.

Dział V – Zdrowie psychiczne
Pytanie wiodące: Jakie są uwarunkowania zdrowia psychicznego i emocjonalnego oraz czynniki je chroniące?

Uczniowie:

• analizują zależności między myślami, emocjami a ciałem,
• budują poczucie własnej wartości i pozytywny obraz ciała,
• uczą się udzielania pierwszej pomocy emocjonalnej.

W wersji fakultatywnej mogą również rozpoznawać zaburzenia psychiczne charakterystyczne dla wieku dojrzewania (np. depresja, zaburzenia odżywiania, dysmorfofobia).

Dział VI – Zdrowie społeczne
Pytanie wiodące: Jak rozwijać relacje interpersonalne oparte na otwartości, zaufaniu i podmiotowości w otoczeniu rodzinnym, szkolnym, rówieśniczym i lokalnym?

W tym dziale uczniowie:

• analizują różne typy relacji emocjonalnych, w tym zauroczenie, miłość młodzieńczą i dojrzałą,
• rozwijają umiejętność budowania relacji opartych na równowadze potrzeb – własnych i cudzych,
• uczą się rozpoznawać manipulację i reagować asertywnie,
• poznają techniki rozwiązywania konfliktów i prowadzenia mediacji.

To dział budujący kompetencje społeczne i komunikacyjne, kluczowe zarówno w rodzinie, jak i w szkole czy przyszłym środowisku pracy.

Dział VII – Dojrzewanie
Pytanie wiodące: Jak w okresie dojrzewania troszczyć się o swoje ciało?

Zakres tematyczny obejmuje:

• omówienie zmian zachodzących w ciele nastolatków oraz kolejnych etapów życia (np. menopauza, andropauza),
• monitorowanie stanu układu moczowo-płciowego, ze wskazaniem objawów wymagających konsultacji lekarskiej,
• rozpoznanie i przełamanie tabu związanego z produktami menstruacyjnymi, ubóstwem menstruacyjnym i higieną dojrzewania.

Dział ten umożliwia młodzieży zbudowanie zdrowej relacji ze swoim ciałem oraz rozwija czujność zdrowotną.

Dział VIII – Zdrowie seksualne
Pytanie wiodące: Jakie znaczenie ma seksualność w życiu człowieka między innymi w kontekście rozumienia i respektowania autonomii cielesnej własnej oraz innych osób?

Uczniowie:

• uczą się świadomego podejmowania decyzji dotyczących życia seksualnego (m.in. orientacja psychoseksualna, tożsamość płciowa, popęd seksualny),
• poznają kryteria świadomej zgody oraz konsekwencje inicjacji seksualnej,
• zdobywają wiedzę o metodach antykoncepcji oraz sposobach przeciwdziałania presji seksualnej i seksualizacji w mediach.

W ramach wymagań fakultatywnych możliwe jest pogłębienie tematu przez:

• poznanie infekcji przenoszonych drogą płciową i zasad ich profilaktyki,
• zapoznanie się ze specjalnościami medycznymi związanymi ze zdrowiem seksualnym.

To dział nastawiony na odpowiedzialność, bezpieczeństwo i szacunek wobec siebie oraz innych.

Dział IX – Zdrowie środowiskowe
Pytanie wiodące: Jak rozpoznać i ocenić poziom zagrożeń zdrowotnych związanych z degradacją środowiska naturalnego oraz zmianą klimatu?

Uczniowie uczą się:

• rozpoznawać skutki zdrowotne wynikające ze zmian klimatu i degradacji środowiska (np. choroby, ekstremalne zjawiska pogodowe),
• analizować wpływ utraty bioróżnorodności,
• uczestniczyć w działaniach proekologicznych na rzecz własnego zdrowia i zdrowia społeczności lokalnych.

Dzięki temu działowi rozwijana jest świadomość globalna oraz potrzeba zaangażowania obywatelskiego.

Dział X – Internet i profilaktyka uzależnień
Pytanie wiodące: Jak identyfikować zachowania ryzykowne u siebie i innych w zakresie szkodliwego korzystania z technologii oraz zażywania substancji psychoaktywnych?

Uczniowie zdobywają:

• umiejętność samorefleksji nad własną aktywnością online i rozpoznawania szkodliwych treści (np. seksting, hejt, patotreści),
• wiedzę o konsekwencjach stosowania substancji psychoaktywnych – w tym alkoholu, narkotyków, dopalaczy czy leków bez wskazań,
• techniki asertywnej odmowy i strategie poszukiwania pomocy,
• zdolność do organizowania działań społecznych promujących styl życia wolny od uzależnień.

Dzięki temu działowi uczniowie są lepiej przygotowani do bezpiecznego funkcjonowania w świecie realnym i cyfrowym.

Zarząd Stowarzyszenia Rekreacji Społecznej Krokami po Zdrowie, kierując się swoją misją promowania zdrowego stylu życia, budowania świadomości zdrowotnej i wspierania postaw prospołecznych, z pełnym przekonaniem rekomenduje nowy przedmiot szkolny Edukacja Zdrowotna, który od 1 września 2025 r. stanie się częścią programu nauczania w polskich szkołach.

Przedmiot ten to ambitna, ale niezwykle potrzebna i społecznie użyteczna inicjatywa edukacyjna.
Obejmuje całościowe spojrzenie na zdrowie — fizyczne, psychiczne, społeczne, seksualne i środowiskowe — i przygotowuje młodych ludzi do odpowiedzialnego funkcjonowania w złożonym, szybko zmieniającym się świecie.

Widzimy ogromną wartość w tym, że program nie poprzestaje na przekazywaniu wiedzy. Przeciwnie — stymuluje rozwój kompetencji społecznych, emocjonalnych i obywatelskich, uczy współpracy, empatii, troski o siebie i innych, a także odpowiedzialności za środowisko i zdrowie publiczne. Takie podejście daje realną szansę na to, by edukacja przestała być teoretyczna, a stała się praktyczna i życiowa.

Choć program jest rozbudowany i stawia wysokie wymagania edukacyjne, wierzymy, że zostanie zrealizowany z zaangażowaniem i mądrą opieką pedagogiczną, co przyniesie długofalowe korzyści – nie tylko uczniom, ale całym społecznościom lokalnym.

Zachęcamy rodziców, nauczycieli i uczniów do współpracy przy realizacji tego programu. Jako Stowarzyszenie deklarujemy chęć wspierania szkół i środowisk edukacyjnych w jego wdrażaniu – poprzez dzielenie się doświadczeniem, organizację warsztatów oraz promowanie działań rekreacyjno-zdrowotnych.

Z wyrazami szacunku,
Zarząd Stowarzyszenia Rekreacji Społecznej
Krokami po Zdrowie